Web usability – co to jest i jak się ją określa? 

Obecnie niemal każda firma posiada własną stronę w sieci. Niestety wiele witryn internetowych wciąż wymaga poprawy. Są źle zaprojektowane i niefunkcjonalne. W efekcie użytkownicy nie potrafią dotrzeć do interesujących ich informacji. Nadal zdarza się, że z powodu problemów z zalogowaniem się czy dodaniem produktu do koszyka, internauci przechodzą do konkurencji. Aby temu zapobiec, warto postawić na usability strony. Pod tym pojęciem kryje się optymalizacja serwisu w taki sposób, aby korzystanie z niego było maksymalnie uproszczone.

Jeśli użytkownik nie będzie mógł łatwo znaleźć formularza do logowania, a podczas zakupów nie będzie miał możliwości skorzystać z szybkich metod płatności, może się zniechęcić. Właściciele witryn internetowych powinni więc zadbać o przemyślany interfejs. Komunikaty powinny być napisane w prosty sposób, a ważne elementy umieszczone w widocznych miejscach. Im mniej czynności do wykonania, tym lepiej.  Skomplikowane formularze kontaktowe, konieczność rejestracji podczas zakupów czy przeklejanie numeru konta bankowego w celu zakupu wybranych produktów – to tylko niektóre rzeczy utrudniające obsługę. Co zrobić, by poprawić użyteczność strony internetowej? Wyjaśniamy!

Web usability – co to jest?

Czym jest web usability? To w dosłownym tłumaczeniu użyteczność strony internetowej. Polega na dostosowaniu witryny do potrzeb użytkownika. Specjaliści zajmujący się tą tematyką muszą zadbać o to, by wszystkie sekcje były łatwe do znalezienia. W praktyce oznacza to m.in.:

• intuicyjną nawigację, 
• dobrze zaprojektowane menu, 
• prostą architekturę informacji,
• logiczny podział treści.

Trzeba zatroszczyć się o to, by konsument potrafił zalogować się do witryny, zmienić zawartość koszyka lub znaleźć konkretny produkt bądź usługę. Jeśli użytkownik nie wie, gdzie kliknąć, aby przejść do płatności, lub nie znajduje potrzebnych informacji w przewidywalnym miejscu, mamy do czynienia z niską użytecznością – nawet jeśli strona wizualnie wygląda dobrze. Tematem web usability zajmowano się już w latach 90. ubiegłego wieku. Zagadnienie analizował m.in. Jakob Nielsen. Duński specjalista opisał czynniki przekładające się na komfort korzystania ze stron internetowych. Wymienił również 10 zasad związanych z projektowaniem witryn internetowych. Jego wytyczne są aktualne do dziś. Autor zwraca uwagę, że strony muszą uwzględniać profil użytkowników: Sposób projektowania stron internetowych, w dużej mierze zależy od użytkowników. Terminy, koncepcje, ikony i obrazy, które wydają się oczywiste dla Ciebie i Twoich współpracowników, mogą być niezrozumiałe lub mylące dla Twoich odbiorców – tłumaczy Nielsen.

UX a usability – różnice

Usability to jedna ze składowych user experience. UX to całościowe doświadczenie użytkownika w kontakcie z produktem cyfrowym, które obejmuje każdy punkt styku z marką – od wejścia na witrynę, przez interakcję z interfejsem, aż po emocje towarzyszące zakupowi, dostawie i ewentualnemu kontaktowi z obsługą klienta.  Usability natomiast dotyczy konkretnego aspektu tego doświadczenia: czy użytkownik potrafi łatwo i sprawnie wykonać to, co zamierza zrobić na stronie. Mówimy tu o prostocie obsługi, logicznym układzie treści, przewidywalności działań, ograniczeniu liczby kroków do minimum. Można to porównać do sytuacji z życia codziennego:

• UX to wrażenia z całej wizyty w restauracji – rezerwacji stolika, wystroju, jakości jedzenia, poziomu hałasu, czasu oczekiwania, uprzejmości kelnerów,
• Usability to to, czy potrafisz odczytać menu, czy łatwo zamówiłeś danie, czy krzesło nie jest zbyt niskie, a karta płatnicza działa przy terminalu.

Strona internetowa może być piękna, nowoczesna i zgodna z trendami UX/UI, ale jeśli usability kuleje – np. użytkownik nie może znaleźć przycisku „Kup teraz” albo formularz nie działa na telefonie – całościowe doświadczenie będzie negatywne. Użyteczność to więc fundament, na którym można budować głębsze emocje i lojalność klienta. Przeczytaj także: SXO, czyli aktualny następca SEO

Co wpływa na użyteczność strony internetowej?

Użyteczność strony internetowej jest niezwykle ważna. Bez niej nawet najlepiej zaplanowana kampania marketingowa nie przyniesie skutku. Co zrobić, by utrzymać zainteresowanie użytkownika i nie dopuścić, by przeszedł do konkurencji? Jak poprawić funkcjonalności witryn internetowych oraz na co zwrócić uwagę? Poniżej lista praktycznych wskazówek:

Czas ładowania witryny

Z danych Google wynika, że czas ładowania strony internetowej nie powinien przekroczyć 3 s. W przeciwnym razie klienci prawdopodobnie przejdą do konkurencji. Aby zadbać o usability stron www, należy m.in.:

• usunąć elementy w technologii flash, 
• zoptymalizować kod witryny,
• ograniczyć łańcuch przekierowań,
• skompresować obrazy bez utraty jakości,
• wybrać szybki i stabilny hosting.

Aby wykryć nieprawidłowości, zrób szybki audyt SEO, np. z wykorzystaniem Google PageSpeed Insights, GTmetrix czy Lighthouse. Dzięki nim sprawdzisz, które elementy strony spowalniają ładowanie.  Narzędzia analizują również Core Web Vitals. To kluczowe wskaźniki jakości strony według Google, które bezpośrednio wpływają na doświadczenie użytkownika i pozycje w wyszukiwarce.

Dopracuj interfejs

Do istotnych kwestii zalicza się także ergonomia stron internetowych. Postaraj się, by obsługa witryny internetowej była prosta dla użytkownika. Stosuj jasne instrukcje. Jeśli klient popełni błąd, poinformuj go o tym. Aby poprawić web usability, możesz np. umieścić komunikat o konieczności uzupełnienia danych lub podania adresu e-mail. Pamiętaj również o odpowiedniej nawigacji.  Nie obciążaj pamięci użytkownika. Nie każ mu zapamiętywać i zapamiętywać i przenosić informacji z jednej części interfejsu do drugiej – tłumaczy Nielsen. Przykład: płacąc za pomocą BLIK, nie musisz ręcznie wpisywać kodu. Możesz go skopiować, a następnie przekleić w wyznaczonym miejscu.

Postaraj się, aby treści na stronie były czytelne

Na użyteczność serwisów internetowych wpływają również dobrej jakości treści. Tekst powinien być podzielony na nagłówki, a najważniejsze informacje należy wyróżnić. Współczesny użytkownik z reguły tylko „skanuje” artykuł wzrokiem, zatrzymując się na treściach przyciągających uwagę. Na szczęście wiele rzeczy można zweryfikować, stosując metody badania funkcjonalności witryn internetowych.

Stosuj znane schematy

Nie eksperymentuj z widokiem witryny, sposobem nawigacji czy pozostałymi elementami. Użytkownicy korzystający z innych stron mają już wypracowane pewne wzorce. Działają schematycznie i nie chcą tracić czasu na obsługę serwisu. Nie zmieniaj więc funkcjonalności witryn internetowych. Pamiętaj, że wiele sprawdzonych rozwiązań wypracowywano latami. Ludzie w większości korzystają z innych produktów niż Twoje, co wyznacza ich oczekiwania. Brak zachowania spójności, zwiększa obciążenie poznawcze, zmuszając do nauczenia się czegoś nowego – wyjaśnia Jacob Nielsen.

Zadbaj o dobrą nawigację

Użyteczność interfejsu można poprawić poprzez uporządkowanie ważnych elementów. Należy troszczyć się o to, by klient nie wykonał żadnych zbędnych czynności. Nie każ mu bez potrzeby przewijać strony w dół, jeśli chcesz, by się zalogował lub skorzystał z wyszukiwarki. 

Zadbaj o dostępność na urządzeniach mobilnych

Coraz więcej użytkowników przegląda internet na smartfonach i tabletach – w niektórych branżach to już ponad 70% całego ruchu. Dlatego witryna powinna płynnie dostosowywać się do różnych rozdzielczości, a treści – pozostać czytelne bez konieczności powiększania. Elementy klikalne (np. przyciski, menu) muszą być odpowiednio duże i oddzielone od siebie, aby dało się z nich korzystać także palcem, bez przypadkowych kliknięć. Upewnij się też, że strona nie zawiera elementów, które trudno załadować na telefonie (np. wyskakujące okna, pop-upy, nieczytelne formularze).

Popraw jakość wyszukiwarki wewnętrznej

Wewnętrzna wyszukiwarka to jedno z najczęściej ignorowanych, a jednocześnie najważniejszych narzędzi nawigacyjnych w sklepie internetowym. Zadbaj, aby:

• rozpoznawała literówki, 
• wyświetlała podpowiedzi w czasie rzeczywistym,
• dawała trafne wyniki. 

Jeśli masz bogaty asortyment, wdrożenie mechanizmu auto‑uzupełniania lub inteligentnego wyszukiwania (np. z wykorzystaniem AI) może istotnie zwiększyć użyteczność i konwersję.

Stosuj przejrzyste i widoczne CTA

Call to Action (CTA), czyli wezwanie do działania, to jeden z najważniejszych elementów każdej strony sprzedażowej. Aby działał skutecznie, musi być:

• dobrze widoczny, 
• czytelny,
• jednoznaczny. 

Zamiast ogólników, takich jak „kliknij tutaj”, stosuj konkretne komunikaty: „Dodaj do koszyka”, „Sprawdź dostępność”, „Zamów z dostawą w 24h”. Ważne jest również rozmieszczenie CTA. Powinny pojawiać się zarówno nad, jak i pod zakładką z opisem produktu. Z kolei ich kolor musi kontrastować z tłem, ale być spójny z resztą identyfikacji wizualnej.

Kryteria oceny usability stron WWW

Guru web usability Jacob Nielsen wyodrębnił kryteria oceny strony internetowej. Należą do nich:

• Learnability (nauczalność) – za pomocą tego kryterium określa się, czy użytkownik będzie umiał obsługiwać stronę podczas pierwszej wizyty.
• Errors (błędy) – jeśli chcesz zmniejszyć współczynnik odrzuceń, zastanów się, czy wszystkie funkcje działają prawidłowo. Spróbuj przeprowadzić test, np. zapisz się na newsletter lub zamów produkt.
• Efficiency (efektywność) – sprawdź, czy użytkownicy znający Twoją witrynę, potrafią ją szybko obsłużyć.
• Satisfaction (satysfakcja) – zastanów się, czy obsługa Twoje strony jest przyjemna, czy raczej rodzi frustracje.

Memorability (zapamiętywalność) – odpowiedz sobie na pytanie, czy użytkownik będzie w stanie swobodnie poruszać się po Twojej stronie po dłuższej przerwie? Może konieczna będzie optymalizacja funkcjonalności serwisów internetowych?

Jak poprawić użyteczność strony? Metody badania funkcjonalności witryn 

Jak ocenić web usability? Przypadkowy layout, nieczytelne CTA czy zbyt złożony proces zakupowy mogą mieć wpływ na porzucanie koszyka i spadki konwersji. Właśnie dlatego audyt użyteczności strony powinien być stałym elementem pracy nad Twoim sklepem internetowym lub serwisem. Poniżej znajdziesz metody i narzędzia, które pomogą ocenić jakość doświadczenia użytkownika.

Audyt benchmarkingowy

To punkt wyjścia dla wielu zespołów UX. Polega na porównaniu Twojej witryny z konkurencyjnymi serwisami, które działają w tej samej branży i obsługują podobną grupę klientów. Analizuje się m.in.:

• sposób prezentacji produktów,
• układ strony głównej i kategorii,
• widoczność CTA i formularzy,
• przejrzystość koszyka i procesu zakupowego. 

Audyt w formie benchmarku pozwala wykryć braki względem liderów rynku i zidentyfikować dobre praktyki usability, które warto zaadaptować do własnego serwisu. 

Testy behawioralne z użytkownikami

To jedna z najskuteczniejszych metod weryfikacji faktycznych problemów na stronie. W testach uczestniczą osoby z Twojej grupy docelowej, które prosisz np. o wykonanie konkretnego zadania (dodanie produktu do koszyka, znalezienie konkretnej informacji, porównanie dwóch ofert). W trakcie obserwujesz, gdzie się zatrzymują, z czym mają trudność, co pomijają. Testy UX można przeprowadzić:

• stacjonarnie (np. w laboratorium UX z moderatorem),
• zdalnie (np. z wykorzystaniem narzędzi typu Maze, UserTesting, Lookback),
• w formie ankiet i wywiadów uzupełniających dane ilościowe.

Wnioski z testów bezpośrednio przekładają się na projektowanie konwersji – dzięki nim możesz świadomie usuwać bariery, które wpływają na decyzję zakupową.

Narzędzia do analizy zachowań użytkowników

Oprócz testów z udziałem użytkowników możesz skorzystać z narzędzi do rejestrowania i analizowania zachowań w czasie rzeczywistym. Dzięki nim wykryjesz niewidoczne na pierwszy rzut oka problemy. Najpopularniejsze z nich to:

• Hotjar – tworzy mapy cieplne (heatmapy), nagrywa sesje użytkowników i zbiera feedback przez miniankiety;
• Microsoft Clarity – darmowe narzędzie do nagrań sesji, scrollmap, kliknięć i błędów JavaScript;
• Mouseflow – analizuje kliknięcia, ruchy kursora, scrollowanie i przejścia między sekcjami strony;
• Crazy Egg – specjalizuje się w mapach cieplnych i testach A/B.

Przykład: jeśli wielu użytkowników nie kończy formularza zamówienia to sygnał, że jego konstrukcja wymaga poprawy. 

Analiza ekspercka (heurystyczna)

Nie zawsze musisz organizować testy z użytkownikami. Czasem wystarczy analiza heurystyczna wykonana przez eksperta UX/UI. W ramach audytu specjalista sprawdza m.in.:

• zgodność interfejsu z ogólnymi zasadami web usability (np. heurystyki Nielsena),
• strukturę informacji,
• dostępność i kontrasty kolorystyczne (np. zgodność z WCAG),
• logikę nawigacji i hierarchię treści,
• zgodność ze wzorcami branżowymi.

Taka analiza pozwala szybko wykryć podstawowe błędy – np. brak informacji o kosztach dostawy na karcie produktu, ukryty numer kontaktowy, mylące etapy w koszyku – które znacząco wpływają na decyzje zakupowe. Audyt użyteczności strony prowadzony przez eksperta daje też gotową listę rekomendacji do wdrożenia, które możesz uwzględnić w roadmapie optymalizacyjnej. Przeczytaj również: Czas ładowania strony – jak go zbadać i jaki powinien być?

Zadbaj o użyteczność stron!

Web usability to kwestia, która nie powinna być traktowana marginalnie, ponieważ przekłada się na sukces biznesu w branży. Bez dopracowanej witryny klienci szybko zniechęcą się do korzystania z Twojej strony. Na nic zdadzą się wówczas przekierowania, linki z reklam sponsorowanych czy spersonalizowanych newsletterów. Optymalizacja funkcjonalności serwisów internetowych to absolutna podstawa.  Niestety, wciąż spotyka się witryny o nieprzemyślanym interfejsie i dużym stopniu skomplikowania. To ogromny błąd. Jeśli nie zadbasz o użyteczność strony internetowej, stracisz klientów wstępnie zainteresowanych Twoją ofertą. Aby do tego nie dopuścić, spraw, by Twoja witryna była funkcjonalna i intuicyjna. Najlepiej zleć to zadanie specjalistom z naszej agencji. Dowiedz się, w czym możemy Ci pomóc!